تبلیغات
سرزمین عاشقان - تاریخ و آثار های تاریخی هرات
 
سرزمین عاشقان
منم شاگرد مدرسه عشق و مجنون است استادم
درباره وبلاگ


سلام به سرزمین عاشقانه من خوشقدم هستید صفا آورده اید من میوند تره کی در حضور گرمتان با هر نوع سوالات شما جوابگو هست.maiwand.taraki200@gmail.com

مدیر وبلاگ : میوند تره کی
موضوعات
نویسندگان
برچسبها
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

تاریخ و آثار های تاریخی هرات  

ترتیب شده توسط (محمد عمر افغان)

هرات

هرات یکی از شهر های تاریخی افغانستان بوده که در سمت غربی آن و هم مرز با جمهوری اسلامی ایران قرار دارد ، هرات شهری است که از آن در کتیبه فارسی قدیم به نام هریوا یاد کرده اند و همچنان در اوستا کتاب دینی زردشتیان نیز از آن نام برده شده و منابع ادبی یونانی ، این ساحه را <آریا> نامیده اند.

در دوران ساسانیان ، هرات به عنوان یک شهر مهم و مستحکم مرزی ، سرحدات شمال شرقی قلمرو ساسانیان را در برابر مهاجمین ماورای دریای آمو محافظت میکرد از آن دوران به بعد شهر هرات میدان جنگ قوای متخاصم و موضع رقابت بلخ ، بخارا و نیشاپور گردید .

این شهر نه تنها اهمیت سوق الجیشی داشت ، بلکه مرکز مهم تجارتی نواحی مدیترانه ، قاره هند و تا کشور چین را تشکیل میداد ، با در نظر داشت همین نقش هرات ، پادشاهان ساسانی تضمیم گرفتند تا پلی مستحکمتر و فراختر بر هریرود بنا کنند که آثاری از این پل که به پل مالان مشهور است تا به امروز به جا مانده است ، (  باز سازی این پل هم اکنون توسط آبادات تاریخی هرات جریان دارد )پل مذکور برای سیاحین بشمول ظهیرالدین بابر خیلی جالب و تماشائی بود .

داستانهای عشقی زیادی پیرامون چگونگی ساختمان این پل ساخته و پرداخته شده است . روایت میشود که زنی بنام ( بی بی نور ) و خواهرش ( بی بی حور ) با پشتکار و زحمت زیاد پوستهای تخم را جمع کردند و با گل تهداب آن مخلوط نمودند تا آن پل بتواند بر داشت وزن و ثقل وسایل نقلیه را داشته باشد.

در قرن دهم میلادی سلطان غیاث الدین غوری فرمانروای غور و فاتح دهلی که به امر او منار جام بنا یافت ، مسجدی را در هرات اعمار کرد که بعنوان مسجد جامع تا کنون پا بر جا مانده است  امروز یک قسمت کوچک کاشی کاری آن بنای پرشکوه با خط کوفی آن با قیست این کتیبه نه تنها یک نمونه عالی خطاطی کوفی است ، بلکه از نگاه تاریخ نیز اهمیت بسزائی دارد.

در سال ۶۱۸ هجری مغولها هرات را تسخیر کردند و با یک حمله مرگبار ، آثار تاریخی و فرهگی آن ناحیه را از بین برده زندگی آرام مردم را مختل و دگرگون ساختند . نقل شده است که آتش و شمشیر در سراسر شهر بچشم میخورد ، اهالی شهر قتل عام شدند و احدی زنده نماند . در نتیجه شهر هرات به خرابه ای تبدیل  شد و برای پانزده سال به همان وضع باقی بود .

در دوران تسخیر مغولها تولی خان قوماندان نظامی مغول علاقمند هوای گوارای آنجا شد و مایل نبود که آن شهر مانند شهرهای دیگر آن ناخیه ویران شود . اما والی هرات را مجبور به تسلیم ساخت و بزرگان شهرا را هم به قتل رساند ، مردم عادی از مرگ نجات یافتند ولی یک سال بعد دست به شورش زدند ، عساکر مغول برگشتند و با روش و حشیانه ای که داشتند تمام زنده جانها را از بین بردند ، طبق روایت مورخین ، این شورش حدود ۶۰۰۰۰ نفر قربانی به جا گذاشت بعد از این فاجعه الخانیان یکی از شاهزادگان قیصر را که شمس الدین کورت نام داشت بحیث والی هرات تعیین کرد و او سلسله خاندان خود را بنا نهاد به این تربیب ولایت هرات تحت قیادت زمامدار محلی دوباره سر و سامان پیدا کرد ، علاقه او به آن ناحیه او را بر آن داشت که در مورد آبادی و زیبائی شهر و نواحی آن اقدام کند . یک دیگ بزرگ برنجی از دوران کورت که اصلا برای شربت در مراسم عید و جشنها از آن کار گرفته میشد ، در حویلی مسجد جامع آنجا وجود دارد .

یکنیم قرن بعد وقتی تیمور لنگ هرات را متصرف شد آنرا دوباره بخاک یکسان ساخت اما هرات پس از زمانی دوباره آباد شد و به اوج شکوه و جلال سابق خود رسید . ظهیرالدین بابر در باره حکومت پادشاه وقت مینویسد : ( شهر هرات در دوره حکومت سلطان حسین بایقرا < نواسه تیمور > ، طبق فرمان وسعی بلیغ او ترقی شایانی کرد که هیچ شهری درین جهان مسکون به پایه آن نمیرسید.)

در دوره تیموریان علم و صنعت در هر رشته رونق گرفت ، یادگارهای زیبای تاریخ که امروز جزء مهمی از گنجینه های ملت ما محسوب میشوند ، در همین دوره در دنیای هنر پا به عرصه وجود گذاشتند ، شاهرخ پسر تیمورشاه عهده دار تزئین بناها

 

هرات بین سالهای ۶۴۳ تا ۷۸۴ ه‍.ق. پایتخت سلسلهٔ آل کرت بود. تیمور لنگ در سال ۷۸۴ هرات را گشود و آل کرت را نابود ساخت. در جریان این حمله هرات بار دیگر ویران و هزاران نفر کشته شدند. شاهرخ فرزند تیمور و همسرش گوهرشاد پایتخت تیموریان را در سال ۱۴۰۱ م از سمرقند به هرات منتقل کردند.


بنا های تاریخی هرات باستان

قلعه اختیارالدین :


بنابر روایتی عامیانه قلعه اختیار الدین توسط اسكندر كبیردر سال (330 هـ .ق ) ساخته شده و بعضی از محققین عقیده دارند که بقایای شهر تاریخی آرتاكوا نای می‌باشد.

قلعه اختیار الدین را ارگ بالاحصار هم نامیده می‌شود که در معنی قلعه‌ای کوچک در میان قلعه‌ای بزرگ است که محل زندگی حاکم یا پادشاه می‌باشد قلعه در قسمت شمالی شهر بین محل قطبیچاق و محله بردارانیها بر روی پشته‌ای بلند واقع شده .قلعه اختیار الدین حدود (5000) متر مربع مساحت دارد و بلند ترین نقطه آن 20 متر می‌باشد . در حال حاضر دارای 13 برج می‌باشد این بنا از خشت خام ساخته شده است این بنا در قرن هفتم توسط اختیار الدین مرمت شد وپس از خرابی های زمان مغولان مجدداً توسط ملک فخر الدین کرت تعمیر شد قلعه اختیار الدین بدلیل مرکزیت حکومتی و نظامی همیشه مورد تخریب و صدمات نیرو های مهاجم بوده است پس از حمله (783 هـ .ق) و تصرف شهر هرات توسط وی صدماتی بر آن وارد شد و تا زمان حکومت شاهرخ در هرات به همان شکل باقی ماند و در سال (818 هـ .ق) (1416 م ) توسط شاهرخ پسر تیمور مجدداً مرمت شد این قلعه در زمان داوود خان (1975میلادی ) توسط یونسکو شروع به مرمت آن گردید که متاسفانه به دلیل رویکار آمدن رژیم کمونیستی نیمه کار ماند . قلعه اختیار الدین در سالهای اخیر به عنوان محل موزه شهر استفاده می‌شده وبه تازگی با تخلیه قلعه اختیار الدین از تجهیزات نظامی و تبدیل آن به موزیم هرات اقدام شده است.

اصل این قلعه متعلق به آل کرت می باشد ، درسال 810 هجری شاهرخ قلعه را با آجر بازسازی کرده است و آنرا با پوشش تزیینی عالی زینت بخشیده است ، تنها تزیینی که می توان با اطمینان تاریخ آنرا در قرن نهم هجری دانست ، پوشش تزیینی کاشی بروی دیوار مجاور و برجهای این بنا می باشد ، که ثابت می کند تصاویر خیال انگیز قلاع تیموری درنقاشی این دوره درکل ساخته خیال نبوده است ، تزیین روی برج شامل یک نوار پهن کاشی می باشد که بروی آجر لخت زیر آن قرار گرفته است ، و به نظر می رسد که یک کتیبه بزرگ کوفی در بالای آن قرار داشته است که متاسفانه امروزه اثری از آن وجود ندارد ، این نوار پهن به خانه های کوچک هندسی توسط خطوط آبی سیر و نقطه های سفید تقسیم شده است که شباهت به رشته های مروارید دارد ، داخل هر خانه اسامی بزرگان دینی با خط کوفی هندسی نوشته شده است .

مسجد جامع گوهرشاد :

ساختمان های عصر تیموری نموداری گویایی از اوج هنر در آن عهد و پیشرفت ذوقی هنرمندان هرات است ، عالی ترین نمونه هنر معماری این عهد را باید مسجد گوهرشاد خاتون دانست ، که به نام بانی آن همسرشاهرخ ، مشهور شده است ، این مسجد با ابعاد 5/63× 116 از بناهای مجموعه مصلای هرات می باشد و ساختمان آن در اوایل سال 821 هجری قمری آغاز گردید و نزدیک به دوازده سال ساخت آن به درازا کشید ، این مسجد از شاهکارهای معمار نامدار عصر تیموری ، استاد قوام الدین شیرازی است .
آثار تعمیرهایی که در کتیبه های گوناگون این مسجد به گوش می خورد ، حکایت از دگرگونی های اوضاع و نابسامانیهای مردم خراسان دربرابر هجوم ازبکان می کند ، ایوان باشکوه و کتیبه کاشی آن که ظاهرا به خط بایسنقر میرزا بروی زمینه آبی رنگ با حروف سفید نوشته شده است عالی ترین نمونه هنر کاشی سازی و خوشنویسی ، هردو را نشان می دهد ، نقش های زرد روشن و تضاد آن با سبز تیره رنگ که بعدا در اصفهان و سایر شهرها رواج یافت ، بروی گنبد پیازی شکل این مسجد تاریخی ، دلفریب و خیال انگیز است.
آرایش فضای آستانه ورودی این مجموعه کاملا از نوع بناهای تیموری است که حیاط در وسط عمارت قرار دارد ، به احتمال قوی کاشی کاری معرق این مسجد پس از مرگ گوهرشاد توسط سلطان حسین بایقرا صورت پذیرفته است  .

گازرگاه ، مرقد خواجه عبدالله انصاری :

مزار خواجه عبدالله انصاری در منطقه ی گازرگاه هرات با ابعاد 84×51 متر واقع شده است ، این بنا درسال 832هـ ساخته شده است ، و لحاظ طاق وتویزه با مزار شیخ احمد جام و از نظر طرح و پوشش تزیینی به شیوه طاق زنی قابل مقایسه با مدرسه غیاثیه خرگرد خواف و مسجد گوهرشاد هرات می باشد .
در تزیینات این بنا کمال دقت بکار برده شده است ، که تمام بنا در سراسربخشهای گوناگون احساس وحدتی داده می شود ، همان ازاره ی مرمرمعرقی که بروی نما قرار گرفته است در اطراف سردر ورودی بچشم می خورد ، و همه حیات را دور می زند ، همان قسمتهای نمایان قوسهای حیاط با یک نوع طرح ستاره ای با شیوه ترصیع تزیین گشته ، این طرحهای تزیینی از صفحات کاشی معرق که در داخل یک زمینه سفال بی لعاب کارگذاشته شده تشکیل گردیده است ،
در مجموعه خواجه عبدالله انصاری در گازرگاه بناهای دیگر نیز واقع شده است که صرفا به ذکر نام آنها اکتفا می شود ، از جمله این بناها می توان به آرامگاه کوچک میرزا و خانقاه زرنگار خانه نیز اشاره کرد .
از آنجا که این مقاله در حدی نیست که بتوان به تمام بناهای دوره تیموری و یا توضیحات کامل آن اشاره کرد صرفا به اسامی تعداد دیگر از بناهای این دوره در هرات بسنده می کنیم . از جمله این بناها به زیارتگاه شیخ زین الدین خوافی ـ مسجد حوض کرباس ( غلور ) ـ زیارتگاه عبدالله بن معاویه ، آرامگاه عبدالله الوحید ( فیروزآباد هرات ) ، مجموعه سلطان حسین بایقرا شامل مدرسه و خانقاه ، زیارتگاه ابوالید ،( آزادان ) خانقاه غوردرویشان ، زیارتگاه امام شش نور می توان اشاره کرد .
بی دلیل نیست ابن بطوطه شهر هرات را در دوره تیموری آبادترین شهر خراسان شمرده است ، شاهرخ مدت 43 سال ( 850 ـ 807 هـ) در این شهر پادشاهی کرد ، و درعوض این مدت از هیچ گونه کوش در راه ترمیم خرابی ها و تشویق فضلا و هنرمندان مضایقه ننمود و دراثنای این 43 سال که پسر ارشد شاهرخ ، الغ بیک حکمرانی می کرد ، سمرقند و هرات کانون علم و هنر دنیای اسلامی شد ، شعر دوستی و هنرپروری عهد تیموری بود و هرات میعادگاه پیکرنگاران ، موسیقی دانان ، خوشنویسان ، معماران ، فلزکاران ، آبگینه و چینی و کاشی سازان گردید ، بزرگترین دانشمندان وریاضی دانان و اخترشناسان جهان اسلامی روبه سمرقند و هرات نهادند و در آنجا رصد خانه ی
تاسیس شد که حداقل تا یکصد سال مهمترین مرکز اخترشناسی جهان بود.

منارها
پیدایش منار هنگامیکه ما بر هنر اسلامی برمیخوریم پیرامون ساختمان ما وآثار اسلامی بررسی و تحلیل به عمل می آوریم عنصر مهم که در آن جلوه گر میشود منا ر است . منارها در مجموع روی سه هدف اعمار میگردد. یکی اینکه مناره د رمسجد اعمار میگردد که مؤذن در آن آذان میدهد دوم به منظور هدف های نظامی که از آن بمشابه محل ترصد استفاده مینمایند. د رامنیت شاهراه ها و کاروان ها از اهمیت زیادی برخوردار است و سوم آن به منظور نشان دادن عظمت وقدرت امپراطورها ویا پادشاه هاست . در افغانستان هرسه هدف در اعمار منار ها نهفته است طور مثال منار جام که به اساس اظهار بعضی محققین در پهلوی مسجد فیروز کوه اعمار گردیده بود برعلاوه آن عده دیگر ی را عقیده بر این است که منار جام نشان دهند عظمت وقدرت سلاطین غور میباشد .

منارهای مصلی هرات     

مورخین را حدث وگمان بر آنست که تعمیرااول را د رمصلی شاهرخ میرزا ساخته و تعمیر دوم را سلطان حسین بایقرا بنا کرده است . در آنجا علی شیر نوایی نیز شفاخانه یی بنام (( درالشفا )) و مدرسه‌ای بنام (اخلاصیه) وخانقاهی بنام (اخلاصیه)تأسیس کرده بود. به قول هراتیان ۶۸ سال قبل از سال ۱۳۶۴ به منار مصلی در دو جانب نهر انجیل برپا و استوار بود.و لی رفته رفته به مرور سالها سه منار ویران گردیده که عرض بدنه آن به اندازه قد انسان بوده است ((نویسنده این مطلب یکی از منارهای غلطیده هرات را در موزیم کابل دیده بودیم فعلا در مصلی که قسمتی از آن شامل باغ بهزاد شده شش منار قسمأ مخروبه باقی مانده است که ازآن جمله چهار منار در ساحل راست نهر انجیل یعنی بیرون باغ بهزاد موقعیت دارد. در غرب این منار امضای سلطان حسین میرزا مدفون است قبه او در چقری خوض مانند پهلوی قبر کسی دیگر افتاده د رزیرمناره‌های با حشمت هیچ نمودی به مشاهده نمی ر سد اگر آخند محمد علی عظار نمی‌بود برای ما دشوار بود که به وجود قبر سلطان حسین میرزا در اینجا پی ببریم
به اساس نظریات مورخین و محققین منارهای مصلی از بقایای چهار گوشه عمارات مدرسه سلطان حسین بوده کاشی ها و نقاشی های بسیار مرغوب آن هربیننده را به حیرت می‌آورد کاثرأ متفق بهاین نظر اندکه کار های نقاشی این منارها کار بانی مکتب هنری هرات کمال الدین بهزاد است. ((عبدالقادر نامی راجع به تاریخ ختم تعمیر این مدرسه که تاریخ منار ها نیز می‌باشد چنین گفته
)) 

از مصرع فوق تاریخ ۸۹۸ هـ . ق . (۱۴۹۲- ۱۴۹۳) استخراج می‌گردد. دومنار دیگر که در داخل باغ بهزاد مانده است یکی ازآنها متصل به مسجد جامع گوهرشاد بوده که در آغاز تعمیرش از تمام مارهای موجود مرتفع تر بوده است . ساختمان این مدرسه در سال ۸۶۱ هـ . ش (۱۴۵۶- ۱۴۵۷) میلادی به اتمام رسیده لیکن ملکه گوهرشاد قبل از ختم آن وفات یافته وکار باقی مانده آنرا در عهد سلطان حسین میرزا تکمیل کرده اند.
این منار با کاشی کاری های بسیار مرغوب گل برگ ها نقوش و خوط کوفب طراحی بسیار زیبا آراسته شده است . چهار منار که باقی مانده منا رمدرسه در سال ۸۴۱هـ . ق و ۱۴۳۸ میلادی بنا شده است محفوط می‌باشد کاشی کاری و نقش آن بی نظیر است قابل ذکر است باغ بهزاد را به از درختان سبز سوزنی ناجو) صنوبر وسرو دوگنبد یعنی مقبره امیر علی شیر نوایی وگنبد با شکوه گوهرشاد نیز زینت داده است)
بخش تصاویر هرات